Menu chính

Đăng nhập

CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

Thứ ba - 12/03/2013 21:26
CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

Một trong những mục đích của hợp tác nhóm là tối ưu hóa hoạt động học tập của mỗi thành viên
DẠY HỌC THẢO LUẬN NHÓM
 MỘT HÌNH THỨC HỌC TẬP TÍCH CỰC
 
1. Quan điểm lấy người học làm trung tâm và hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ
Quan niệm lấy người học làm trung tâm hình thành vào những năm 1920 – 1940 ở châu Âu và Bắc Mỹ với triết lý tôn trọng người học và quan tâm triệt để tới nhu cầu của người học. Từ năm học 1994-1995, tư tưởng “dạy học lấy người học làm trung tâm” đã được Bộ Giáo dục – Đào tạo lựa chọn và thể hiện trong chỉ thị năm học 1994-1995, nó được xem như là một trong những tư tưởng quan trọng nhất trong việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH).
Nội dung cơ bản của tư tưởng“dạy học lấy người học làm trung tâm” có thể cụ thể hóa như sau:
- Chú ý đến đối tượng dạy về các mặt sau: nhu cầu, nguyện vọng, định hướng giá trị của họ; Kinh nghiệm và trình độ kiến thức hiện có; Đặc điểm nhận thức của người học; Khả năng và điều kiện làm việc cụ thể.
- Tìm mọi biện pháp và hình thức khác nhau để kích thích hứng thú, tính tích cực nhận thức của người học.
- Tìm cách làm cho người học tự suy nghĩ, tìm tòi, hoạt động nhận thức độc lập.
-  Tăng cường cá nhân hóa hoạt động học tập.
- Thường xuyên kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của người học.
- Phát huy sức mạnh ý chí của người học bằng nhiều biện pháp khác nhau.
- M«i trường có ảnh hưởng rất lớn, nhiều khi có ảnh hưởng quyết định đến kết quả dạy học( DH). Vì vậy khi triển khai “dạy học lấy người học làm trung tâm”, GV cần chú ý tới tổ chức các hoạt động nhằm tăng cường ảnh hưởng của môi trường.
Đào tạo (ĐT) theo hệ thống tín chỉ (TC) là một trong những phương thức đào tạo lấy người học làm trung tâm của quá trình ĐT. Theo đánh giá của Tổ chức ngân hàng thế giới WB, ĐT theo hệ thống TC không chỉ có hiệu quả đối với các nước phát triển mà còn rất hiệu quả đối với các nước đang phát triển. Vì thế trong “Điều lệ trường đại học” ban hành năm 2003, Bộ GD-ĐT đã quy định các trường đại học“ từng bước chuyển quy trình ĐT theo niên chế sang học chế TC, thực hiện chế độ  học và thi lấy chứng chỉ theo học phần tạo điều kiện thuận lợi cho người học tích lũy kiến thức và thực hiện bình đẳng về cơ hội học tập hoặc chuyển đổi nghề nghiệp cho mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là những người ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa”.
ĐT theo TC là phương thức ĐT tiên tiến, vì thế nó đòi hỏi sự đổi mới trong phương pháp ( PP) dạy và học, từ cách tiếp cận nội dung sang tiếp cận PP. Cái chúng ta cần ở sinh viên (SV) ngày nay khi ra trường không phải là những kiến thức sách vở thầy đọc trò ghi như trước kia, mà là năng lực tự học, sáng tạo để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn. Trong ĐT theo TC, 01 TC = 15 tiết chuẩn ( lý thuyết + thảo luận) và để tiếp thu được 01 TC, SV phải chuẩn bị 30 tiết ở nhà. Điều này cho thấy giờ dạy lý thuyết trên lớp giảm nhưng giờ thảo luận và tự học của SV tăng nhiều và được bố trí rõ ràng. SV cần có cơ hội tự học và học hợp tác mà chúng ta quen gọi là thảo luận nhóm.

2. Cấu trúc của một tiết học hoặc một buổi học hợp tác nhóm như sau
Làm việc chung cả lớp:
  • Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức.
  • Tổ chức nhóm, giao nhiệm vụ.
  • Hướng dẫn cách làm việc trong nhóm.
Làm việc theo nhóm:
- Phân công trong nhóm, cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi hoặc tổ chức thảo luận trong nhóm.
- Cử đại diện hoặc phân công đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.
Tổng kết trước lớp:
  • Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả.
  • Thảo luận chung.
  • Giáo viên tổng kết
Đây là một hình thức thảo luận nhóm được giáo viên sử dụng nhiều trong trường cao đẳng  du lịch và thương mại. Vậy thì các bước tổ chức dạy học theo phương pháp hợp tác nhóm diễn ra như thế nào?

3. Quy trình tổ chức dạy học theo phương pháp hợp tác nhóm
3.1 Xác định mục tiêu dạy học
 Có hai loại mục tiêu giáo viên cần xác định rõ. Một là mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ của bài học. Hai là mục tiêu về kỹ năng hợp tác được thể hiện bằng các kỹ năng hợp tác cụ thể và yêu cầu SV tiến hành trong quá trình học bài đó.
3.2 Thành lập nhóm học tập
3.2.1. Xác định quy mô nhóm
Các nhóm học hợp tác thường có từ hai đến năm SV. Khi lựa chọn quy mô của nhóm cần xem xét các yếu tố sau:
            + Số lượng SV trong nhóm càng nhiều thì cơ hội có SV nhiều năng lực tham gia vào thực hiện nhiệm vụ càng tăng, nhưng nếu các kỹ năng hợp tác như diễn đạt, phát biểu ý kiến, phối hợp các thành viên không được quản lý tốt thì khó có điều kiện để nhiều SV tham gia hoạt động được.
            + Nội dung học tập cũng như các tư liệu, đồ dùng, phương tiện học tập cũng sẽ ảnh hưởng quyết định đến việc xác định quy mô của nhóm.
            + Thời gian càng ít thì quy mô nhóm càng nhỏ. Nhóm nhỏ thì sẽ có hiệu quả hơn vì thời gian tổ chức nhóm được rút ngắn, mọi thành viên có trách nhiệm hơn và khoảng cách giữa các thành viên càng nhỏ lại.
3.2.2. Lựa chọn các thành viên vào cùng một nhóm
Kinh nghiệm cho thấy nhóm hoạt động có hiệu quả là nhóm gồm các thành viên có năng lực đa dạng: trình độ nhận thức cao, trung bình và yếu, đa dạng về thành phần xuất thân, điều kiện kinh tế, điều kiện môi trường sống….Với nhóm như vậy mỗi vấn đề cần giải quyết sẽ chứa đựng sự cân nhắc, tính toán toàn diện hơn.
Ngoài ra có thể xác định nhóm ngẫu nhiên như gọi số, sau đó ngồi theo nhóm số; Dùng các biểu tượng, ví dụ bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông sau đó ngồi theo nhóm sinh nhật theo mùa…
Tùy theo mục đích và đặc điểm của chủ đề thảo luận mà phân chia nhóm để tăng cường tính hiệu quả của việc học tập theo nhóm.
3.2.3. Xác định thời gian duy trì nhóm
Cần duy trì các nhóm đến thời điểm đủ ổn định và nhóm đạt được thành công. Giải tán nhóm và thành lập nhóm mới khi các nhóm này có vấn đề và hoạt động kém hiệu quả. Trong trường hợp này, nếu duy trì sự tồn tại của nhóm, các em sẽ không học được các kỹ năng cần thiết trong quá trình hợp tác. Việc SV được lần lượt ở cùng nhóm với tất cả các bạn khi học chung một học phần là điều rất có ý nghĩa. Điều này sẽ tạo ra ở các em cảm nhận tích cực và lành mạnh về sự hợp tác và mang lại cho các em nhiều cơ hội để thực hành các kỹ năng cần thiết khi hoạt động trong các nhóm mới và trong công tác sau khi ra trường.
3.2.4. Tổ chức nhóm khi học cùng một học phần trong lớp
            Cần bố trí các thành viên trong mỗi nhóm ngồi gần nhau có thể theo kiểu “ mặt đối mặt”, theo vòng tròn hoặc cùng một bàn, …. Mục đích để SV có thể dễ dàng chia sẻ tài liệu học tập, duy trì được sự liên hệ với nhau bằng ánh mắt và trao đổi nhỏ, đủ nghe trong nhóm mà không làm ảnh hưởng đến nhóm khác. Cần có khoảng trống làm lối đi để GV có thể dễ dàng di chuyển từ nhóm này qua nhóm khác nhằm quản lý và hỗ trợ khi cần thiết. Với hình thức học theo TC, SV có quyền lựa chọn GV giảng dạy cùng một học phần cho nên GV cần tính đến sự thay đổi của các thành viên trong nhóm cũng như vị trí  ngồi của họ để điều chỉnh cho phù hợp tránh sự phá vỡ liên tục của nhóm nhỏ.
3.2.5. Phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm
            Các thành viên trong nhóm cần có nhiệm vụ, vai trò rõ ràng. Sau mỗi hoạt động nhóm, các thành viên cần thay đổi vị trí cho nhau, tránh tình trạng mỗi thành viên chỉ đóng một vai trò trong thời gian quá lâu. Nhiệm vụ của các thành viên trong một nhóm có thể bao gồm:
            Điều khiển nhóm: Hướng dẫn các thành viên tham gia vào hoạt động, giải thích rõ nhiệm vụ hoạt động của nhóm, giải quyết các “mâu thuẫn” trong quá trình hoạt động nhóm. Với vai trò này SV cần có năng lực quản lý, giám sát và hướng dẫn.
            Thư ký: Ghi chép mọi ý kiến, biên tập, tóm tắt các ý kiến.
            Báo cáo: Thay mặt nhóm báo cáo kết quả.
            Khuyến khích: Động viên mọi thành viên tham gia, nhắc nhở những thành viên “lắm lời” trong nhóm, bảo đảm trong quá trình trao đổi mọi thành viên phải có quyền và nghĩa vụ đóng góp vào bài học.
            Theo dõi: Đánh giá sự tham gia của mọi thành viên.
            Phân bố thời gian: Theo dõi và thông báo thời gian cho hoạt động  nhóm, cùng các thành viên trong nhóm phân phối thời gian thích hợp cho từng vấn đề, tránh hiện tượng “cháy thời gian”.
3.3 Giải thích mục tiêu và nhiệm vụ bài học cho SV
            Mục tiêu cần đạt được về kiến thức, kỹ năng, thái độ của bài học cần rõ ràng. Khi giải thích mục tiêu và nhiệm vụ bài học chú trọng giải thích các kết quả đạt được sau bài học, gợi ý các khái niệm và thông tin có liên quan đến chủ đề bài học.
Đối với nhiệm vụ bài học: GV cần làm rõ chủ đề hoặc bài tập giao cho SV thảo luận đã được nghiên cứu, làm rõ đến mức độ nào, phạm vi, giới hạn của nó, các cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu. Từ đó giao nhiệm vụ sao cho SV hiểu rõ việc mình phải làm. Ngôn từ của GV phải rõ ràng và mạch lạc để đảm bảo cho SV hiểu rõ, tránh nhầm lẫn sau này. Một ưu điểm của học tập hợp tác nhóm là các nhóm có thể giải quyết các nhiệm vụ khó tốt hơn. Những SV không hiểu rõ nhiệm vụ của mình sẽ có cơ hội hỏi lại bạn trong nhóm trước khi hỏi GV. Đây là điều kiện thuận lợi để SV nắm nhiệm vụ tốt hơn và tiết kiệm thời gian học tập.
3.4 Theo dõi và điều chỉnh tiến trình hợp tác nhóm
3.4.1. Tăng cường sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực
            Một trong các yếu tố quan trọng trong học hợp tác nhóm là tính phụ thuộc tích cực giữa các thành viên. Thiếu yếu tố này hợp tác nhóm sẽ không thành công.
            Để tập trung sự nỗ lực hợp tác của SV, cần xuất phát từ sự hình thành mục tiêu chung cho cả nhóm và tổ chức hoạt động của mỗi thành viên xoay quanh mục tiêu đó. Để đảm bảo cho cả nhóm hoạt động có hiệu quả nhằm hoàn thành mục tiêu chung, cần dựa vào năng lực khác nhau của mỗi SV để giao nhiệm vụ sao cho mỗi em phải nỗ lực và biết phối hợp với nhau mới có thể hoàn thành nhiệm vụ. Để làm nổi bật tầm quan trọng của mục tiêu, SV cũng cần được giải thích rõ ràng những vấn đề có liên quan đến thành công và cả những thách thức đối với thành công của nhóm. Cuối cùng, để khuyến khích các thành viên tham gia vào công việc chung, cần làm nổi bật các tiêu chí có phần thưởng cho nhóm nào thắng cuộc. Sau đây là một số thủ thuật cụ thể:
Xây dựng sự phụ thuộc tích cực trên cơ sở mục tiêu bài học
Để xây dựng sự hợp tác tích cực với một nhóm học hợp tác thì điểm trước hết là xây dựng một mục tiêu chung và làm cho các thành viên có trách nhiệm đối với thành công của nhóm, xem thành công của nhóm cũng là thành công của bản thân mình. Sự phụ thuộc tích cực về mục tiêu chỉ tồn tại khi SV nhận thức được mình chỉ có thể đạt được mục tiêu học tập, nếu tất cả các thành viên khác trong nhóm cũng đạt được mục tiêu đó.
GV giải thích rằng mục tiêu nhóm là phải đảm bảo tất cả các thành viên đạt được mức độ thành thạo về chủ đề hoặc bài tập được giao. Để đạt được mục tiêu này, mỗi thành viên nhóm phải có 2 trách nhiệm: một là học, hai là đảm bảo rằng các thành viên khác trong nhóm cũng học.
Đánh giá bằng điểm số: GV cho điểm cả nhóm bằng cách cộng điểm của từng thành viên trong nhóm. GV có thể dùng biểu đồ theo dõi tiến bộ của nhóm từng ngày và từng tuần. Qua biểu đồ này SV sẽ có trách nhiệm gia tăng thành tích cá nhân và thành tích của các thành viên trong nhóm để cho thấy sự tiến bộ trên biểu đồ. Cộng điểm thưởng vào bài cho mỗi SV xuất sắc, có thành tích hoặc có sự sáng tạo vượt trội.
Đánh giá bằng sản phẩm:
            Chọn một cách ngẫu nhiên bài làm hay sản phẩm của một thành viên của nhóm để đánh giá. Do đó các thành viên có trách nhiệm đọc và sửa chữa bài làm của nhau để đảm bảo rằng các bài làm đó đúng, trước khi GV chọn một bài làm đại diện đánh giá cả nhóm. Bằng cách này không chỉ tăng tính phụ thuộc tích cực của nhóm mà còn làm tăng trách nhiệm của mỗi cá nhân. Trách nhiệm cá nhân là thước đo đánh giá mỗi cá nhân đã đạt được mục tiêu nhóm hay chưa. Trách nhiệm cá nhân không thể tồn tại khi sự phụ thuộc về mục tiêu chưa được thiết lập trước đó.
            Yêu cầu cả nhóm chỉ đưa ra một sản phẩm và đánh giá sản phẩm chung của cả nhóm đó.
3.4.2. Xây dựng trách nhiệm cá nhân
            Một trong những mục đích của hợp tác nhóm là tối ưu hóa hoạt động học tập của mỗi thành viên. Một nhóm không phải là hợp tác nếu các thành viên “ lười biếng” và ỷ lại vào người khác. Để đảm bảo rằng mỗi thành viên của nhóm đều tích cực học tập và biết rõ mỗi thành viên của nhóm có thực sự động viên, giúp đỡ nhau hay không, có thể kiểm tra theo hình thức sau đây: kiểm tra bằng thực hành, chọn ngẫu nhiên các thành viên và yêu cầu giải thích các đáp án, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết một vấn đề khác, chọn ngẫu nhiên một bài làm của nhóm để cho điểm…
3.4.3 Hướng dẫn các kỹ năng hợp tác
            Thường hay gặp hơn cả là việc GV tham gia vào hướng dẫn SV giải quyết “mâu thuẫn” của nhóm, GV can thiệp cần thiết khi có thành viên trong nhóm “lắm lời” giành hết thời gian tham gia thảo luận của các thành viên khác hoặc ngược lại có những “lô cốt” cố thủ trong phần lớn thời gian thảo luận. Trong thực tiễn thảo luận còn vô vàn tình huống khác cần vai trò trọng tài của GV. Mặt khác các kỹ năng hợp tác từ lời nói, cử chỉ, hành vi đến thái độ tham gia thảo luận đều cần có sự hướng dẫn khéo léo của người GV. Việc duy trì bầu không khí tin tưởng lẫn nhau trong nhóm là điều kiện cần thiết cho sự hợp tác bền vững và hiệu quả của nhóm nó đòi hỏi sự trung thực, tin cậy của các thành viên, sự chấp nhận lẫn nhau, mong muốn hợp tác. Đó là những kỹ năng mà phải trải qua một quá trình làm việc lâu dài mới có thể có được.
 
 3.5. Nhận xét tương tác nhóm
            Việc nhận xét nhóm sẽ được tiến hành như một nhiệm vụ bắt buộc sau mỗi lần  tiến hành hợp tác nhóm và nó được coi trọng như với việc nắm bắt kiến thức, kỹ năng bài học. Trong những hoạt động hợp tác đầu tiên, GV có thể tiến hành nhận xét nhóm ngay sau khi hoạt động hợp tác kết thúc hoặc vào cuối mỗi tiết học, buổi học. Mục đích của nhận xét nhóm là để SV có ý thức và luôn để ý thực hiện những yêu cầu về kỹ năng hợp tác do GV đưa ra. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, chất lượng bài học tăng theo khả năng hợp tác của SV. GV tập trung vào việc nhận xét: hợp tác diễn ra như thế nào? SV có thể thay đổi những gì để hoạt động hợp tác lần sau diễn ra tốt hơn, những nhóm nào đã làm tốt và nhóm làm chưa tốt, các phản hồi từ SV về việc hợp tác nhóm. GV tổng hợp, bổ sung và khái quát. Những công việc này không nhất thiết ngày nào cũng phải thực hiện, nhưng hoạt động này cần tiến hành thường xuyên. Cuối cùng GV cho SV xếp biên bản nhận xét nhóm cùng với sản phẩm hoạt động mà nhóm được phân công hoàn thành.
            Tóm lại thảo luận nhóm là 1 trong những phương pháp dạy học lý thú thực sự lấy người học làm trung tâm, vì trong quá trình thảo luận nhóm người học tự biến đổi và làm phong phú mình bằng cách chọn nhập và xử lý thông tin lấy từ môi trường xung quanh. Còn người dạy giúp cho người học tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kỹ năng và hình thành hoặc biến đổi tình cảm, thái độ. Nếu GV tích cực sử dụng PP này là thể hiện sự tôn trọng tính chủ thể của người học. Nó rất thích hợp với DH hiện đại. Để phương pháp thảo luận có hiệu quả cao, Người GV cần tuân thủ các yêu cầu sau: Trong thảo luận (TL) các thành viên phải được đối xử bình đẳng với nhau, các ý kiến đều được tôn trọng và được đánh giá công bằng; Cần có tranh luận nhưng tranh luận không phải để đối đầu mà là đối thoại; Trong quá trình TL nên sử dụng nhiều kỹ thuật thể hiện với phương châm động não và sáng tạo; Vai trò người điều khiển là rất quan trọng. Hiệu quả TL tùy thuộc nhiều vào thái độ tôn trọng người học và kỹ thuật, nghệ thuật tổ chức, điều khiển của GV./.
Tài liệu tham khảo:
Thái Duy Tuyên (2008), Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới, NXB Giáo dục.
Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, NXB Đại học sư phạm.
Lâm Quang Thiệp, “ Về việc dạy và học ở đại học và vai trò của nhà giáo đại học trong thời đại thông tin”. Tạp chí Giáo dục Đại học và dạy Nghề, số 5/2000.

Thạc sỹ Phạm Thị Nhạn
Trường Cao đẳng Du lịch và Thương mại
                                                                                             
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Tác giả bài viết: Phạm Thị Nhạn

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 
TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH VÀ THƯƠNG MẠI
Địa chỉ: Thị Trấn Lai Cách - Cẩm Giàng - Hải Dương
Điện thoại: 0320-3786476, Fax: 0320-3786878

Xem bản: Desktop | Mobile
ga gối,đệm giá rẻ,chăn ga gối giá rẻ,nệm giá rẻ,chăn ga gối,chăn ga gối tại hà nội,ga gối tại hà nội,ga gối đẹp,ga gối hàn quốc,ga gối đẹp tại hà nội,ga gối đẹp tại hồ chí minh,mua ga gối tại hà nội,mua ga gối tại hồ chí minh,chăn ga gối cao cấp,chăn ga gối nhập khẩu,gối ôm,ga đệm giá rẻ